AI có thể viết code, vậy còn cần lập trình viên để làm gì?
AI có thể viết code, nhưng ai quyết định phần mềm phải làm đúng điều gì? Từ chiếc vé cuối cùng đến thuật toán, kiểm thử và thiết kế hệ thống.
Thuật toán và cấu trúc dữ liệu — từ chứng minh tính đúng đến hiệu năng thực tế.
27 bài viết
AI có thể viết code, nhưng ai quyết định phần mềm phải làm đúng điều gì? Từ chiếc vé cuối cùng đến thuật toán, kiểm thử và thiết kế hệ thống.
Thuật toán Euclid tìm UCLN qua chuyện chia quà, cắt dây và lát gạch. Hiểu từng phép chia lấy dư rồi xem cách nó giúp xử lý hình ảnh, phân số và tạo khóa RSA.
Định lý bất toàn Gödel nói gì? Từ cuốn luật và máy kiểm tra lời giải, hiểu vì sao đúng khác với chứng minh được, và vì sao toán học vẫn đáng tin.
Zero-knowledge là gì? Từ hang động hai lối, hiểu cách chứng minh mà không lộ bí mật, cách crypto kiểm tra tiền và vì sao ZK-rollup chưa chắc riêng tư.
Từ câu đố chia sữa 8, 5, 3 lít tới Diophantus, phương trình nghiệm nguyên, đóng gói, xếp lịch và phép tính tạo khóa RSA trong bảo mật trực tuyến.
Vì sao tổng hai nghiệm bằng −b/a? Định lý Viète nhìn trên parabol: cổng Parabol Bách khoa, đường đạn pháo, quả bóng ném lên và máy tính.
Ai thật sự là cha đẻ của máy tính? Babbage, Turing, Zuse, Eckert và Mauchly, von Neumann: mỗi người nắm một phần, và vì sao chỉ một cái tên nổi nhất.
Turing giải mã Enigma bằng cách nào, vì sao Bombe không phải chiến công của riêng ông, và điều gì dẫn tới bản án vì quan hệ đồng giới năm 1952?
Inverted index giúp ô tìm kiếm tra từ ra tài liệu. Từ ví dụ cà phê sữa, thiết kế luồng cập nhật, chia dữ liệu, xếp hạng và kiểm soát quyền truy cập.
Thiết kế vector database mức trung cấp: chọn HNSW hay IVF, lọc quyền truy cập, đồng bộ embedding và đo chất lượng tìm kiếm ngoài độ trễ.
AI có biết suy nghĩ không, hay chỉ là cỗ máy thống kê? Bốn phép thử từ AlphaGo, nước 37 của Lee Sedol tới ChatGPT cho thấy AI hiểu tới đâu và hỏng ở đâu.
Cosine similarity là gì? Từ ly cà phê sữa tới thí nghiệm trên 47 bài blog: vì sao AI so văn bản bằng góc giữa hai mũi tên, và khi nào cách đo này hỏng.
Chồng chập lượng tử là gì? Ba tấm kính phân cực, từng photon và giao thức BB84 cho thấy vì sao phép đo làm đổi trạng thái và làm lộ người nghe lén.
Chia để trị giúp giảm công việc bằng cách nào? Theo một chồng hồ sơ qua merge sort để hiểu bước ghép, chi phí tính toán và cách sắp xếp tệp lớn hơn RAM.
Giả thuyết Collatz chỉ có hai phép tính, nhưng chưa có lời giải tổng quát. Theo số 27 qua 111 bước để hiểu vì sao thử đúng mãi vẫn chưa thành chứng minh.
Bài toán vừa gà vừa chó giải thế nào, có từ bao giờ, và vì sao cùng phép toán ấy đang chạy trong máy chụp CT, ChatGPT và cách đoán danh mục quỹ mở.
Đổi ảnh đại diện nhưng vẫn hiện ảnh cũ? Tìm hiểu cache, cách hệ thống giữ bản sao và vì sao chatbot AI cũng phải cân nhắc khi dùng lại câu trả lời.
Biến đổi Fourier là gì, vì sao một ý tưởng về nhiệt năm 1807 nằm trong Shazam, MP3, JPEG, Wi-Fi và máy MRI, và thuật toán FFT nhanh hơn hàng vạn lần ra sao.
Tháp Hà Nội 64 đĩa cần 585 tỷ năm; thêm một cọc chỉ còn 5 giờ. Đó là quy hoạch động: nhớ lại thay vì tính lại, thứ chạy trong router, điện thoại, ADN.
Consistent hashing là gì: vì sao chia dữ liệu bằng phép chia lấy dư làm 91% dữ liệu đổi chỗ khi thêm một máy, và vòng băm chỉ làm 9% đổi chỗ.
Tìm kiếm bằng hình ảnh hoạt động thế nào: AI biến ảnh thành dãy số, rồi tìm ảnh "gần nhất" trong hàng tỷ ảnh mà không phải so từng ảnh một.
Hệ thống gợi ý hoạt động thế nào: YouTube, TikTok nghe tín hiệu gì, ý tưởng "người giống bạn", bài học từ giải Netflix 1 triệu USD.
Bloom filter là gì: vài bit trả lời "chắc chắn chưa có" hay "có thể có". Cách nó chạy, Akamai và Cassandra dùng ra sao, chọn kích thước, khi nào không nên dùng.
Sai OTP vài lần là bị khóa: phía sau là một rate limiter. Từ lỗ hổng của cách đếm theo phút, tới sliding window, hệ thống nhiều server và bài thi đấu.
Ba mươi lần so sánh là đủ để tìm một dòng trong một tỷ dòng. Nhưng database không dùng binary search theo cách sách giáo khoa dạy: nó dùng B-tree, một cây được thiết kế để mỗi bước nhảy là một lần đọc đĩa chứ không phải một phép so sánh.
Người dân Königsberg thế kỷ 18 có một câu đố: đi qua cả bảy cây cầu của thành phố, mỗi cầu đúng một lần. Euler chứng minh điều đó không thể, và khi làm vậy, ông vứt bỏ bản đồ để chỉ giữ lại những chấm và những đường. Đó là khởi đầu của thứ đang chạy trong bản đồ chỉ đường và máy giải mã gen hôm nay.
Một mô hình AI có hàng trăm tỷ tham số, không ai chỉnh tay được. Thứ làm việc đó là một ý tưởng từ năm 1847: đứng giữa sương mù, cảm nhận độ dốc dưới chân và bước xuống. Từ đạo hàm, tốc độ học, ví dụ cước taxi đến lan truyền ngược, SGD, Adam và overfitting.