Vì sao có điều đúng mà không chứng minh được? Gödel và toán học bất toàn
Định lý bất toàn Gödel nói gì? Từ cuốn luật và máy kiểm tra lời giải, hiểu vì sao đúng khác với chứng minh được, và vì sao toán học vẫn đáng tin.
Tag
17 bài viết
Định lý bất toàn Gödel nói gì? Từ cuốn luật và máy kiểm tra lời giải, hiểu vì sao đúng khác với chứng minh được, và vì sao toán học vẫn đáng tin.
Tiểu sử và công trình Fields của Ngô Bảo Châu, Akshay Venkatesh, June Huh, Yu Deng và Hong Wang, kể theo thời gian với ví dụ toán học dễ hình dung.
Từ câu đố chia sữa 8, 5, 3 lít tới Diophantus, phương trình nghiệm nguyên, đóng gói, xếp lịch và phép tính tạo khóa RSA trong bảo mật trực tuyến.
Vì sao tổng hai nghiệm bằng −b/a? Định lý Viète nhìn trên parabol: cổng Parabol Bách khoa, đường đạn pháo, quả bóng ném lên và máy tính.
Vì sao lại cần trục tọa độ Oxy? Từ giai thoại con nhện trên trần nhà tới bài toán Pappus, Descartes đã biến hình học thành phép tính ra sao.
Vì sao tam giác không luôn có tổng góc 180°? Theo Lobachevsky xây dựng hình học phi Euclid, rồi tìm mối nối qua Riemann tới thuyết tương đối của Einstein.
Qua một điểm ngoài đường thẳng, chỉ kẻ được một đường song song? Theo János Bolyai từ lá thư năm 1823 tới một hình học có câu trả lời khác.
Euclid xây dựng hình học từ đâu? Qua phép dựng tam giác đều, hiểu phương pháp tiên đề, sức mạnh của chứng minh và những giả thiết nằm sau hình vẽ.
Turing giải mã Enigma bằng cách nào, vì sao Bombe không phải chiến công của riêng ông, và điều gì dẫn tới bản án vì quan hệ đồng giới năm 1952?
Định lý lớn Fermat là gì, vì sao một dòng ghi chú bên lề sách năm 1637 làm khó giới toán học 358 năm, và Andrew Wiles đã chứng minh nó ra sao.
Bất đẳng thức Cauchy (AM-GM) giải thích vì sao hình vuông cho vườn rộng nhất, vì sao tăng 50% rồi giảm 50% lại hụt, và cuộc đời của Augustin-Louis Cauchy.
Georg Cantor chứng minh có vô cực lớn hơn vô cực khác, bị đồng nghiệp gọi là kẻ lừa bịp, mất trong viện tâm thần. Ý tưởng ấy nay là nền móng của toán học.
Niels Henrik Abel chứng minh phương trình bậc 5 không có công thức nghiệm, tự in 6 trang giấy, mất ở tuổi 26. Ý tưởng của ông nay bảo vệ HTTPS và Bitcoin.
Đêm 29 tháng 5 năm 1832, Évariste Galois viết vội những ý tưởng toán học của mình, biết rằng sáng mai có thể mình sẽ qua đời. Những trang giấy ấy trả lời một câu hỏi đã làm khó các nhà toán học suốt ba thế kỷ, và để lại thứ hôm nay đang bảo vệ mật khẩu Wi-Fi và giúp mã QR đọc được dù bị xước.
Năm 1801, một thiên thể mới vừa được phát hiện đã lẩn vào ánh sáng Mặt Trời, chỉ để lại vài chục lần quan sát. Một chàng trai 24 tuổi tìm lại nó bằng giấy và bút, với một ý tưởng hôm nay đang chạy trong máy GPS và trong vô số mô hình học máy.
Người dân Königsberg thế kỷ 18 có một câu đố: đi qua cả bảy cây cầu của thành phố, mỗi cầu đúng một lần. Euler chứng minh điều đó không thể, và khi làm vậy, ông vứt bỏ bản đồ để chỉ giữ lại những chấm và những đường. Đó là khởi đầu của thứ đang chạy trong bản đồ chỉ đường và máy giải mã gen hôm nay.
Năm 1654, một câu hỏi về cách chia tiền khi ván cược phải dừng giữa chừng đã khiến hai nhà toán học Pháp viết thư cho nhau suốt mùa hè. Từ đó, con người lần đầu học được cách tính toán với tương lai chưa xảy ra.