Vì sao chứng minh đúng mà không lộ lời giải? Zero-knowledge trong crypto
Zero-knowledge là gì? Từ hang động hai lối, hiểu cách chứng minh mà không lộ bí mật, cách crypto kiểm tra tiền và vì sao ZK-rollup chưa chắc riêng tư.
Tag
10 bài viết
Zero-knowledge là gì? Từ hang động hai lối, hiểu cách chứng minh mà không lộ bí mật, cách crypto kiểm tra tiền và vì sao ZK-rollup chưa chắc riêng tư.
Lạm phát điểm là gì, bao nhiêu phần trăm bằng xuất sắc là hợp lý, và phân phối chuẩn nói gì? Từ lễ tốt nghiệp đến xếp hạng tín nhiệm, qua mô phỏng.
Vì sao xét nghiệm chính xác 99% vẫn có thể báo nhầm phần lớn ca dương tính, và vì sao tỷ lệ thành công đảo chiều khi gộp nhóm? Hiểu qua số dễ tính.
Năm 1654, một câu hỏi về cách chia tiền khi ván cược phải dừng giữa chừng đã khiến hai nhà toán học Pháp viết thư cho nhau suốt mùa hè. Từ đó, con người lần đầu học được cách tính toán với tương lai chưa xảy ra.
Ta chỉ nhìn thấy những ai còn đứng vững, rồi vô tình học bài học từ họ. Từ những chiếc máy bay trở về trong Thế chiến II, chuyện bỏ học làm tỷ phú, đồ ngày xưa "bền hơn", đến những quỹ đầu tư "toàn thắng" và các cổ phiếu đã biến mất khỏi bảng điện HOSE.
Máy tính lượng tử không "thử mọi đáp án cùng lúc". Nó là xác suất được phép mang dấu âm, và sức mạnh đến từ giao thoa, cùng nguyên lý với chip quang học. Từ Grover, Shor, sửa lỗi lượng tử, qubit bằng photon đến chuyện RSA và Bitcoin: đâu là tương lai, đâu là kỳ vọng.
Người đứng đầu hôm nay vừa giỏi vừa gặp may, và may mắn thì không lặp lại. Từ thầy dạy bay, điểm thi, chiều cao của Galton, những đội tuyển vừa vô địch đến 8 năm dữ liệu cổ phiếu HOSE: vì sao kết quả cực đoan thường được theo sau bởi một kết quả bình thường hơn.
Ngộ nhận của người đánh bạc: vì sao đồng xu không nợ bạn một lần ngửa, vì sao con lô gan không "sắp về", và 22 năm dữ liệu VNINDEX nói gì về niềm tin "giảm nhiều thì sắp hồi".
Nghịch lý ngày sinh nhật cho thấy trực giác đếm theo số người, còn xác suất đếm theo số cặp. Cùng một phép đếm ấy giải thích những sự trùng hợp quanh ta và những cặp cổ phiếu "đi cùng nhau" trong VN30.
Một bài toán ba cánh cửa dẫn chúng ta từ xác suất có điều kiện đến Bayes, selection bias và cách diễn giải thông tin trong đầu tư.